
Υπάρχουν περίοδοι που η δουλειά γίνεται περισσότερο απαιτητική. Ένα σημαντικό deadline, ένα νέο project, αυξημένος φόρτος εργασίας ή μια περίοδος συνεχόμενων υποχρεώσεων μπορεί να μας αφήσει με λιγότερη ενέργεια στο τέλος της ημέρας.
Η επαγγελματική κούραση είναι κάτι που οι περισσότεροι εργαζόμενοι θα βιώσουν κάποια στιγμή. Όταν όμως η εξάντληση επιμένει, η αποστασιοποίηση από την εργασία μεγαλώνει και η καθημερινότητα αρχίζει να γίνεται σταθερά πιο δύσκολη, μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Πού βρίσκεται, λοιπόν, η διαφορά ανάμεσα σε μια απαιτητική περίοδο και στο επαγγελματικό burnout;
Τι εννοούμε όταν μιλάμε για burnout;
Ο όρος burnout χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα φαινόμενο που συνδέεται με χρόνιο εργασιακό στρες το οποίο δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Δεν πρόκειται απλώς για μια δύσκολη ημέρα ή για την κούραση μετά από μια απαιτητική εβδομάδα. Συνδέεται περισσότερο με μια παρατεταμένη κατάσταση επαγγελματικής εξάντλησης.
Συχνά μπορεί να εκφράζεται μέσα από τρεις βασικές διαστάσεις: έντονη εξάντληση, μεγαλύτερη ψυχική απόσταση ή αρνητική στάση απέναντι στην εργασία και αίσθηση μειωμένης επαγγελματικής αποτελεσματικότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος που αισθάνεται κουρασμένος βιώνει burnout. Η διάρκεια και η ένταση της κατάστασης έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Πώς διαφέρει από την απλή κούραση;
Μια βασική διαφορά είναι το κατά πόσο η ξεκούραση βοηθά ουσιαστικά στην αποκατάσταση της ενέργειας.
Μετά από μια απαιτητική εβδομάδα, για παράδειγμα, ένα ήρεμο Σαββατοκύριακο ή μερικές ημέρες άδειας μπορεί να είναι αρκετές για να επιστρέψεις στη δουλειά με περισσότερη ενέργεια και συγκέντρωση.
Όταν όμως το αίσθημα εξάντλησης επιμένει για μεγάλο διάστημα και συνοδεύεται από συνεχή δυσκολία συγκέντρωσης, αποστασιοποίηση ή αίσθηση ότι ακόμη και οι συνηθισμένες εργασίες απαιτούν δυσανάλογη προσπάθεια, ίσως δεν πρόκειται μόνο για προσωρινή κούραση.
Ένας πρακτικός τρόπος να το εξετάσεις είναι να αναρωτηθείς:
«Με βοηθά πραγματικά η ξεκούραση να επανέλθω ή αισθάνομαι σταθερά εξαντλημένος/η ακόμη και μετά από αυτή;»
Η απάντηση δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά μπορεί να είναι ένα πρώτο σημάδι ότι χρειάζεται να δώσεις μεγαλύτερη προσοχή στην κατάσταση.
Ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοείς;
Δεν βιώνουν όλοι οι άνθρωποι την επαγγελματική εξάντληση με τον ίδιο τρόπο.
Ορισμένα σημάδια που αξίζει να παρατηρήσεις είναι η επίμονη έλλειψη ενέργειας, η δυσκολία συγκέντρωσης, η μειωμένη διάθεση για εργασία, η αίσθηση αποστασιοποίησης από το αντικείμενο ή τους συνεργάτες και η εντύπωση ότι η απόδοσή σου έχει μειωθεί σημαντικά.
Μπορεί επίσης να παρατηρήσεις ότι δυσκολεύεσαι περισσότερο να «αποσυνδεθείς» από τη δουλειά ή ότι μια κατάσταση που παλαιότερα διαχειριζόσουν σχετικά εύκολα πλέον σου φαίνεται ιδιαίτερα απαιτητική.
Το σημαντικό δεν είναι ένα μεμονωμένο σύμπτωμα μετά από μια δύσκολη ημέρα. Είναι η διάρκεια, η συχνότητα και ο βαθμός στον οποίο αυτό που βιώνεις επηρεάζει την καθημερινότητά σου.
Τι μπορεί να συμβάλλει στην επαγγελματική εξάντληση;
Το burnout δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα ατομικής αντοχής ή προσωπικής διαχείρισης του stress.
Το εργασιακό περιβάλλον και ο τρόπος οργάνωσης της εργασίας μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.
Παράγοντες όπως ο παρατεταμένος υπερβολικός φόρτος εργασίας, η έλλειψη σαφών προτεραιοτήτων, οι συνεχείς απαιτήσεις χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης, η περιορισμένη αυτονομία, η ανεπαρκής υποστήριξη ή η δυσκολία διατήρησης ορίων μεταξύ επαγγελματικού και προσωπικού χρόνου μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά έναν εργαζόμενο.
Για αυτό η αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξάντλησης δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο «ξεκουράσου περισσότερο».
Χρειάζεται να εξετάζεται και τι είναι αυτό που δημιουργεί ή διατηρεί την πίεση.
Τι μπορείς να κάνεις όταν αισθάνεσαι ότι έχεις φτάσει στα όριά σου;
Το πρώτο βήμα είναι να μην αγνοήσεις μια κατάσταση που επιμένει.
Προσπάθησε να εντοπίσεις τι έχει αλλάξει στην καθημερινότητά σου. Έχει αυξηθεί σημαντικά ο φόρτος εργασίας; Υπάρχουν συνεχόμενα deadlines; Έχεις αναλάβει περισσότερες αρμοδιότητες χωρίς να αλλάξουν οι προτεραιότητες; Δυσκολεύεσαι να αποσυνδεθείς μετά το τέλος της εργασίας;
Όπου είναι δυνατό, συζήτησε έγκαιρα με τον manager ή το HR για τον φόρτο, τις προτεραιότητες και τις απαιτήσεις του ρόλου.
Για παράδειγμα, αντί για:
«Δεν αντέχω άλλο, έχω πάρα πολλή δουλειά.»
μια πιο συγκεκριμένη συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει ως εξής:
«Το τελευταίο διάστημα διαχειρίζομαι παράλληλα τα Α, Β και Γ projects και δυσκολεύομαι να ανταποκριθώ στα deadlines χωρίς να επηρεάζεται η ποιότητα της δουλειάς. Θα ήθελα να επανεξετάσουμε τις προτεραιότητες και τι μπορεί να μετακινηθεί χρονικά.»
Η συγκεκριμένη διατύπωση βοηθά να μεταφερθεί η συζήτηση από το γενικό αίσθημα πίεσης σε πρακτικά ζητήματα που μπορούν να επανεξεταστούν.
Παράλληλα, προσπάθησε να προστατεύσεις τον χρόνο ανάπαυσης, να χρησιμοποιείς τις ημέρες άδειάς σου και να διατηρείς, όσο είναι εφικτό, σαφή όρια ανάμεσα στον επαγγελματικό και τον προσωπικό χρόνο.
Είναι η άδεια αρκετή για να αντιμετωπίσει το burnout;
Η ξεκούραση είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί πάντα να διορθώσει από μόνη της μια κατάσταση που δημιουργείται από χρόνιες συνθήκες εργασίας.
Μερικές ημέρες εκτός δουλειάς μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση. Αν όμως επιστρέψεις ακριβώς στις ίδιες συνθήκες που δημιούργησαν την εξάντληση, είναι πιθανό η πίεση να επανεμφανιστεί.
Για αυτό, εκτός από την ξεκούραση, χρειάζεται να εξετάσεις τι μπορεί να αλλάξει στην καθημερινή εργασία: τον φόρτο, τις προτεραιότητες, τα όρια, την κατανομή αρμοδιοτήτων ή τον τρόπο επικοινωνίας μέσα στην ομάδα.
Πότε χρειάζεται να ζητήσεις επιπλέον υποστήριξη;
Όταν η εξάντληση επιμένει, επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά σου ή συνοδεύεται από έντονη ψυχική ή σωματική δυσφορία, είναι σημαντικό να μην προσπαθήσεις απλώς να «πιεστείς λίγο περισσότερο».
Η συζήτηση με έναν κατάλληλο επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση όσων βιώνεις και στην επιλογή της κατάλληλης υποστήριξης.
Ο όρος burnout δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για αυτοδιάγνωση, καθώς παρόμοια συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται και με άλλους παράγοντες που χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση.
Τι μπορούν να κάνουν οι επιχειρήσεις;
Η πρόληψη της επαγγελματικής εξάντλησης δεν αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του εργαζομένου.
Οι επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν δημιουργώντας ένα εργασιακό περιβάλλον στο οποίο υπάρχουν σαφείς ρόλοι και προτεραιότητες, ρεαλιστικός προγραμματισμός, ανοιχτή επικοινωνία, ουσιαστική υποστήριξη από τους managers και σεβασμός στον χρόνο ανάπαυσης.
Παράλληλα, η έγκαιρη αναγνώριση περιόδων αυξημένου φόρτου και η σωστή κατανομή των διαθέσιμων πόρων μπορούν να αποτρέψουν μια προσωρινά απαιτητική περίοδο από το να εξελιχθεί σε μια μακροχρόνια κατάσταση εξάντλησης.
Το wellbeing δεν αφορά μόνο μεμονωμένες δράσεις ευεξίας. Συνδέεται και με τον τρόπο που οργανώνεται και βιώνεται καθημερινά η εργασία.
Συμπέρασμα
Μια δύσκολη εβδομάδα δεν σημαίνει απαραίτητα burnout. Η κούραση είναι μια φυσιολογική αντίδραση σε περιόδους αυξημένων απαιτήσεων και συνήθως βελτιώνεται όταν υπάρχει επαρκής χρόνος ξεκούρασης και αποκατάστασης.
Όταν όμως η εξάντληση γίνεται παρατεταμένη, η σχέση με την εργασία αλλάζει και η καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζεται, αξίζει να δώσεις μεγαλύτερη προσοχή σε αυτό που συμβαίνει.
Στην Actionline πιστεύουμε ότι η επαγγελματική απόδοση και το wellbeing δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δύο ανεξάρτητες έννοιες. Ένα βιώσιμο εργασιακό περιβάλλον χρειάζεται να επιτρέπει στους ανθρώπους να αποδίδουν, να εξελίσσονται και παράλληλα να διατηρούν υγιή όρια στην επαγγελματική τους καθημερινότητα.
Actionline HR & Wellbeing Team